Tarihteki İlk Türk Devletleri

“Tarihteki İlk Türk Devletleri” deyince akla ilk Orta Asya’daki Türk devletleri gelmektedir. Bu yazımızda hem size onlardan hem de Avrupa’da kurulan ilk Türk devletlerinden bahsettik.

Tarihteki İlk Türk Devletleri:

1. Asya Hun Devleti (MÖ 220-MS 216)

Tarihteki İlk Türk Devletleri
Asya Hun Devleti

Asya Hun Devleti tarihi kaynaklara göre bilinen ilk Türk devletidir. Teoman tarafından Ötüken‘de kurulmuştur. Teoman 11 yıl boyunca devletin başında durmuştur sonra oğlu Mete Han tarafından tahttan indirilmiştir. Devletin başına geçen Mete Han ilk kez 29 tane Türk boyunu bir araya toplamıştır ve ilk onlu teşkilatı kurmuştur. Mete Han, Asya Hun Devleti’ne en parlak dönemini yaşatmıştır. Asya Hun Devleti Mete Han’dan sonra iç ve dış politikalarda sorunlar yaşamaya başladı ve devlet MÖ 54 yılında doğu ve batı olmak üzere ikiye bölündü. MÖ 36 yılında ise Çin İmparatorluğu Batı Hun Devleti’ni yıktı. Doğu Hun Devleti’nde ise taht kavgaları nedeniyle devlet güney ve kuzey olmak üzere tekrar ikiye bölündü. Bunun sonucunda bölgedeki diğer kavimlerin baskısı altında kalan Kuzey Hunlar daha fazla dayanamayıp yıkıldı ve Güney Hunları ise Çin İmparatorluğu tarafından 216 yılında yıkıldı.

2. Avrupa Hun Devleti (375-469)

Tarihteki İlk Türk Devletleri
Avrupa Hun Devleti

Kavimler Göçü‘nden sonra Balamir tarafından Budapeşte‘de kurulmuştur. Balamir’den sonra başa geçen Uldız, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu‘nu baskı altında tutmuştur. 422 yılında başa geçen Rua, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu entrikalarını etkisiz hale getirmek için Balkan Seferi’ne çıkmış ve Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nu vergiye bağlamıştır. Rua’dan sonra başa geçen Attila, devlete en parlak dönemini yaşatmıştır. Attila 434 yılında Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’na Margus Antlaşması‘nı imzalatmıştır. Bu sayede Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu vergiye bağlanmıştır. Antlaşmaya uymadığı için Attila 441 yılında Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’na I. Balkan Seferi‘ni düzenlemiştir. Bu sefer sonucunda Hunlar karşısında duramayacağını anlayan Romalılar barış şartlarına uyacaklarına dair garanti vermişlerdir. Fakat Bizans İmparatorluğu’nun hükümdarı Theodosius Attila’yı öldürtmek istemiş fakat bu girişimi başarısız olmuştur.

Attila barış şartlarına yine uymaması üzerine Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’na II. Balkan Seferi‘ni düzenlemiş ve Anatolios Antlaşması‘nı imzalatmıştır. Bu antlaşma ile Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nun vergi miktarı 3 katına çıkarılmıştır. Attila bundan sonra Batı Roma İmparatorluğu‘na yönelmiştir. Attila Galya Seferi‘ne çıkmıştır. Bunun sonucunda başkentin düşeceğinden endişelenen Romalılar 452 yılında Attila’ya barış heyeti göndermiştir. Bu heyet Attila’dan kendilerini esirgemelerini istemiştir ve Attila bunu kabul etmiştir. Fakat bu sefer dönüşünde Attila ölmüş ve yerine sırasıyla oğulları İlek, Dengizik ve İrnek geçmiştir. Dengizik ve İrnek taht kavgasına girmiş ve bunu fırsata çeviren Germenler isyanlar çıkartmıştır. Bu isyanlar yüzünden 454 yılında Nedeo Savaşı olmuş ve Hunlar’ın bu savaşı kaybetmesinin üzerine devlet çöküşe geçmiştir. 469 yılında Dengizik’in ölümü ile birlikte devlet de yıkılmıştır.

3. I. Kök (Gök) Türk Devleti (552-630)

Tarihteki İlk Türk Devletleri
1. Kök (Gök) Türk Devleti [Yeşil alan]

Tarihte Türk adını ilk kez devlet ismi olarak kullanan 1. Kök (Gök) Türk Devleti Bumin Kağan tarafından Ötüken‘de kurulmuştur. Devletin en parlak dönemi Mukan Kağan döneminde yaşanmıştır. Mukan kağan tüm Türk boylarını bir çatı altına toplamış ve Karadeniz’e kadar sınırları genişletmiştir. Mukan Kağan‘ın ölümünden sonra kardeşi Taspar Kağan tahta geçmiştir ve Taspar Kağan‘dan sonra hanedan üyeleri arasında taht kavgaları meydana gelmiştir. Yaşanan taht kavgalarından sonra devletin batı kısmını yöneten Tardu, 582 yılında Batı Kök (Gök) Türk Devleti’ni kurdu. Doğu Kök (Gök) Türk Devleti ise 630 yılında Çin tarafından yıkıldı ve Batı Kök (Gök) Türk Devleti Çin’e bağlı beyliklere ayrıldı.

4. II. Kök (Gök) Türk Devleti (682-742)

2. Kök (Gök) Türk Devleti [Kırmızı sınırlı alan]

1.Kök (Gök) Türk Devleti’nin yıkılmasının ardından Çin hakimiyetinde olan Batı Kök (Gök) Türkler uzun süre boyunca Çin’e karşı ayaklanmalar yaptı. Bunların en önemlileri 639 yılında yaşanan Kürşat (Chie-shih-shuai) önderliğindeki bir grubun bağımsızlık için Çin sarayını basmasıdır. Ayaklanma başarısız olmuştur fakat Çin hakimiyetindeki diğer Türklerin bağımsızlık duygusunu tetikleyerek 648, 679 ve 681 yıllarında büyük ayaklanmalar yaşanmıştır. 682 yılına gelindiğinde ise Kutluk Kağan önderliğinde bağımsızlık kazanılarak Ötüken‘de 2. Kök (Gök) Türk Devleti kurulmuştur. Kutluk Kağan’ın ölümünden sonra kardeşi Kapgan Kağan devletin başına geçmiştir.

Kapgan Kağan Çin ile yaşanan sorunlar yüzünden Çin’e 698-703 yılları arasında 5 sefer düzenliyerek 50.000 kişilik orduyla 300.000-400.000 kişilik Çin ordusunu mağlup etmiştir. Kapgan Kağan’ın sert tutumu ve Çin entrikalarının baskılarından dolayı ayaklanma çıkaran Türk boyları devleti çöküşe sokmuştur. Kapgan Kağan’ın öldürülmesinin ardından İnel Kağan tahta çıkmış fakat devleti iyi bir şekilde yönetemediğinden Kutluk Kağan’ın oğlu Bilge Kağan tahta geçmiştir. Ayaklanmaları bastıran Bilge Kağan devleti toparlamaya başlamıştır fakat Bilge Kağan’dan sonraki yöneticiler yetersiz olduklarından tekrar çıkan ayaklanmalar sonucunda devletin zayıflamasını önleyememiştir ve Basmil, Karluk ve Uygurlar tarafından devlet 742 yılında yıkılmıştır.

5. Uygur Devleti (744-840)

Uygur Devleti

Uygur Devleti Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından 744 yılında Karabalgasun‘da kurulmuştur. Devletin kuruluşundan 3 yıl sonra Kutluk Bilge Kül Kağan ölmüş ve yerine oğlu Moyen Çor başa geçmiştir. Devletin en parlak dönemi Moyen Çor döneminde yaşanmıştır. Moyen Çor’dan sonra başa geçen Bögü Kağan Manihizm dinini kabul ederek dinin getirmiş olduğu et yememek gibi diğer sebeplerden Türkler savaşçı özelliklerini kaybetmeye başlamıştır. Ayrıca Uygurlar yerleşik hayata geçmiş ve bilim, sanat ve edebiyat alanlarında gelişmişlerdir. Devlet 821 yılından itibaren uygulanan Çin entrikaları yüzünden iç karmaşıklar yaşamıştır. Siyasi gücü zayıflayan Uygur Devleti 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.

Kavramlar:

Kavimler Göçü: Asya Hun Devleti’nin yıkılması üzerine batı tarafındaki Türkler batıya (Avrupa’ya) doğru ilerlemeye başlamıştır ve bunun sonucunda Orta Asya’daki diğer kavimleri Avrupa’ya doğru ittirmiştir. Bu kavimler uzun süre boyunca Avrupa’ya göç etmiştir. Bu göçler kitlesel ve uzun yıllar sürdüğü için ve evrensel bir nitelik taşıdığı için İlk Çağı kapatmış ve Orta Çağı başlatmıştır.

Boy: Aynı atadan gelen ve aralarında kan bağı bulunan topluluktur.

Hanedan: Devleti yöneten kişinin içinde bulunduğu aile birliğidir.

Entrika: Bir işi bozmak için yapılan sabotajdır.

Bu yazımızda “Tarihteki İlk Türk Devletleri”ne deyindik. Buna benzer yazılara ulaşmak için bu bağlantıya tıklayarak bu kategorideki diğer yazılarımıza ulaşabilirsiniz.

Görsel Kaynakça:

http://www.tarihbilinci.com/media/asya-hun-devleti-haritasi.100/

http://www.tarihbilinci.com/media/kavimler-gocu-sonrasi-avrupa.105/

http://www.tarihbilinci.com/media/i-ve-ii-kok-turk-devletleri-haritasi.102/

http://www.tarihbilinci.com/media/uygur-devleti-haritasi.107/

Tarihteki İlk Türk Devletleri” için 6 yorum

  • 18 Nisan 2020 tarihinde, saat 23:01
    Permalink

    Yazınız gayet başarılı fakat bence diğer Türk devletlerine de yer vermeliydiniz.

    Yanıtla
    • 18 Nisan 2020 tarihinde, saat 23:04
      Permalink

      Yorumunuz için çok teşekkür ederiz, görüşlerinizi dikkate alacağız.

      Yanıtla
    • 20 Nisan 2020 tarihinde, saat 01:54
      Permalink

      Tarihteki ilk Türk devletleri yazınız paylaşımız İçin teşekkürler. Yararlı bir paylaşım. 👍

      Yanıtla
  • 20 Nisan 2020 tarihinde, saat 12:26
    Permalink

    İçerik gayet güzel, teşekkürler…

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir